Γεώργιος Αβέρωφ

Για τον Μεγάλο Εθνικό Ευεργέτη, Γεώργιο Αβέρωφ, σχεδόν όλες οι διαδικτυακές πηγές αναφέρουν λίγο-πολύ τα ίδια. Οπότε αποφάσισα να παραθέσω τη δική μου σύνοψη από το βιβλίο μου, η οποία έχει τα περισσότερα σημαντικά γεγονότα της ζωής του και επίσης αριθμεί τις κυριότερες ευεργεσίες του. Βρήκα όμως και κάποια άλλα στοιχεία, που δεν αναφέροντια στις ελληνόφωνες βιογραφίες του, τα οποία αναφέρω στο τέλος της παρουσίασης του δικού μου βιβλίου.

Απόσπασμα από το σχετικό κεφάλαιο στο βιβλίο μου "Τα επιτεύγματα της Ελευθερίας" (σελ. 220-223). 

Β.9.3. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΒΕΡΩΦ (Μέτσοβο 1815 – Αλεξάνδρεια 1899)

Ο Γεώργιος Αυγέρος Αποστολάκας γεννήθηκε στο ορεινό Μέτσοβο της Ηπείρου. Ήταν βλάχικης καταγωγής και άλλαξε αργότερα στην ξενιτιά το αρχικό του όνομα σε Αβέρωφ. Ήταν το έβδομο και στερνό παιδί της οικογένειάς του. Όμοια με όλα σχεδόν τα παιδιά της ορεινής του πατρίδας, ξεκίνησε ως βοσκόπουλο, μαθαίνοντας τα βασικά γράμματα στο Ελληνοσχολείο του Μετσόβου.

Όπως οι περισσότεροι υστερότοκοι γιοι εκείνου του καιρού [1], το 1837 και σε ηλικία 19 χρονών άφησε τις ποιμενικές ασχολίες και ξενιτεύτηκε για να πάει κοντά στον ήδη μετανάστη ετεροθαλή αδελφό του Αναστάση (από τον πρώτο γάμο του πατέρα του, με σύζυγο από το γένος Τοσίτσα). Ο τελευταίος είχε ήδη εγκατασταθεί στο Κάιρο, κοντά στον θείο του Ν. Στουρνάρα, ο οποίος ασχολούνταν με το εμπόριο βαμβακιού.

Εκείνη την εποχή η Αίγυπτος ήταν χώρα της ευκαιρίας, όπως και η Ρωσική Αυτοκρατορία και οι Παραδουνάβιες Χώρες. Οι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στην Αίγυπτο κατά την αντιβασιλεία του Μεχμέτ Αλή (πατέρα του Ιμπραήμ), ήταν από τους πρωτοπόρους που ασχολήθηκαν με την καλλιέργεια και την εμπορία του βαμβακιού, την οποία προωθούσε ο Μεχμέτ Αλή για να τροφοδοτήσει τις κλωστοϋφαντουργικές μηχανές της βιομηχανικής επανάστασης [2].

Ήταν επίσης οι πρώτοι που οργάνωσαν την καλλιέργεια σε επιστημονική βάση, πετυχαίνοντας αύξηση της παραγωγής και της ποιότητας του βαμβακιού, του νέου βιομηχανικού προϊόντος που τότε αποκαλούνταν «λευκό χρυσό».

Οι Έλληνες της Αιγύπτου πρωτοστατούσαν και στο χρηματιστήριο του βαμβακιού, όπως και στο εμπόριο των καπνικών προϊόντων. Η Αίγυπτος δεν ήταν παραγωγός χώρα –λόγω κλίματος– και τα καπνά ανατολικού τύπου εισάγονταν από τις ελληνικές και μικρασιατικές επαρχίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την επεξεργασία και κατόπιν την εξαγωγή των τελικών προϊόντων (σιγαρέτα).

Έλληνες ίδρυσαν επίσης τις πρώτες τράπεζες στην Αίγυπτο (την «Τράπεζα της Αλεξανδρείας», την «Αγγλοαιγυπτιακή Τράπεζα» και τη «Γενική Τράπεζα της Αλεξανδρείας»). Η οικονομική ενεργητικότητα της ομογένειας δημιούργησε τεράστιες περιουσίες και προσέλκυσε ακόμα περισσότερους συμπατριώτες στην Αίγυπτο. Στην κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα της Αλεξάνδρειας του 19ου αιώνα και μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, η ελληνική κοινότητα ήταν φαινόμενο πλούτου, μόρφωσης και δραστήριας κοινοτικής ζωής [3]. Στην ομογένεια της Αλεξάνδρειας και του Καΐρου διάσημες για τον πλούτο τους ήταν οι οικογένειες Σαλβάγου, Μπενάκη, Χωρέμη, Ροδοκανάκη, Τσανακλή, Κυριαζή κ.α.

Μετά τον πρόωρο θάνατο του αδελφού του Αναστάση, ο Γεώργιος ανέλαβε τις εμπορικές του επιχειρήσεις και το 1866 εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια. Κατάφερε να κάνει μεγάλη περιουσία όταν εξήγαγε μια τεράστια ποσότητα χουρμάδων στη Ρωσία, ενώ για την πληρωμή του –με αντιπραγματισμό– εισήγαγε μεγάλη ποσότητα χρυσονημάτων (μπρισίμια). Τα νήματά του έγιναν σε λίγο ανάρπαστα, επειδή ήταν απαραίτητα για να ραφτούν τα φορέματα και οι στολές των καλεσμένων ενός κοσμικού γεγονότος της ανώτατης κοινωνικής τάξης της εποχής (ο γάμος ενός υψηλόβαθμου Πασά). Τα «χρυσονήματα τουΑβέρωφ» όπως αποκλήθηκαν του απέδωσαν τεράστιο κέρδος.

Είχε αποκτήσει πια το «άγγιγμα του Μίδα». Με διαδοχικές έξυπνες επιχειρηματικές κινήσεις ο πλούτος του αυξήθηκε αλματωδώς. Επένδυσε αργότερα τα κέρδη του την κατάλληλη στιγμή σε φθηνό βαμβάκι, η τιμή του οποίου εκτοξεύτηκε αμέσως μετά, λόγω της μείωσης της παγκόσμιας παραγωγής εξαιτίας του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου. Όταν σε μια επιδημία χολέρας οι υπόλοιποι ευρωπαίοι εγκατέλειψαν προσωρινά την Αίγυπτο, ξεπουλώντας όπως όπως, αυτός ριψοκινδύνευσε τη ζωή του παραμένοντας στην Αλεξάνδρεια. Με αυτόν τον τρόπο κυριάρχησε πλήρως στην αγορά βαμβακιού, πολλαπλασιάζοντας τον κύκλο εργασιών του.

Το 1870 ήταν πια ο μεγαλύτερος έμπορος της Αιγύπτου. Η περιουσία του αποτιμούνταν στα 100 εκατομμύρια δραχμές της εποχής –τη στιγμή που ο πλουσιότερος Ελλαδίτης επιχειρηματίας δεν είχε πάνω από ένα εκατομμύριο– και συνέχιζε να αυξάνεται γεωμετρικά.

Ήταν η ώρα που ο Αβέρωφ ξεκίνησε γενναιόδωρα την αναδιανομή του πλούτου του σε ευεργεσίες και σε χορηγίες, τόσο προς τις ελληνικές κοινότητες της Αιγύπτου όσο και προς την Ελλάδα. Υπάρχει ένα ισχυρό στοιχείο εθνικής ταυτότητας εδώ. Όπως και τόσοι άλλοι βλάχικης καταγωγής Έλληνες, η εθνική του συνείδηση ήταν ξεκάθαρη.

Αυτό ήταν και το στοιχείο που δεν μπόρεσε ποτέ να καταπολεμήσει η Ρουμανική προπαγάνδα που δρούσε στους βλάχικους πληθυσμούς της Μακεδονίας και της Ηπείρου. Για τους Αρωμάνους και τους Κουτσόβλαχους, η διαφορετική γλώσσα δεν μετρίασε την αίσθηση του ανήκειν στον Ελληνικό Κόσμο, δείγμα της συνεκτικής ισχύος και της ακαταμάχητης έλξης του Ελληνισμού.

Αναφέρονται παρακάτω λίγες μόνο από τις πιο προβεβλημένες χορηγίες και ευεργεσίες του Αβέρωφ. Αποπεράτωσε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και έκτισε τη Σχολή Ευέλπιδων (εκεί όπου σήμερα είναι τα Δικαστήρια Αθηνών), έχοντας εντυπωσιαστεί από την οργάνωση της στρατιωτικής σχολής και πιστεύοντας ότι η Ελλάδα έπρεπε να είναι έτοιμη για την αναπόφευκτη αναμέτρηση με τους Οθωμανούς με στόχο την απελευθέρωση των ακόμη υποτελών ελληνικών πληθυσμών (όπως της ιδιαίτερης πατρίδας του της Ηπείρου).

Έκτισε επίσης το Εφηβείο Αβέρωφ, δηλαδή τις πρώτες φυλακές ανηλίκων. Παρακινήθηκε σε αυτό από την ευγενική ιδέα της Ελληνίδας εκπαιδευτικού και φεμινίστριας Καλλιόπης Κεχαγιά (1839-1905), η οποία απέβλεπε στον διαχωρισμό των εφήβων παραβατών από τους έγκλειστους ενήλικες, ώστε να τους δοθεί ένα καλύτερο πρότυπο για την ενήλικη ζωή τους. Αυτή η νοσηρή συνοίκηση έπαυσε με την λειτουργία του νέου ιδρύματος που ήταν ένα πρότυπο οργανωτικής λειτουργίας [4]. Στο ίδρυμα –το οποίο κατάφερε να γίνει στην κυριολεξία «κατάστημα σωφρονισμού»– οι νεαροί παραβάτες παρακινούνταν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων για την επανένταξή τους στην παραγωγική οικονομική και κοινωνική ζωή.

Ο Αβέρωφ ανήγειρε επίσης τη Γεωργική Σχολή Λάρισας, ώστε να εφοδιάσει με επιστημονικές γνώσεις τους γεωργούς που θα καλλιεργούσαν τον Θεσσαλικό κάμπο, το νέο «χρυσοφόρο» απόκτημα του Έθνους μετά το 1881.

Ευεργέτησε επίσης το Ωδείο Αθηνών, το πρώτο και για χρόνια το εγκυρότερο ίδρυμα μουσικής παιδείας της χώρας. Αναμαρμάρωσε το Παναθηναϊκό Στάδιο για τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες οι οποίοι θα διοργανώνονταν το 1896 στην Αθήνα, χαρίζοντας στην πρωτεύουσα ένα στάδιο που, με την κομψότητά του και τη λευκή μαρμάρινη λάμψη του, αποτελεί ακόμη και σήμερα ένα παγκόσμιο αρχιτεκτονικό στολίδι [5].

Χρηματοδότησε επίσης τους ανδριάντες του Ρήγα Φεραίου στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄ εμπρός στη Μητρόπολη Αθηνών.

Αμέτρητες είναι οι χορηγίες του στην Ελληνική Κοινότητα της Αλεξάνδρειας, της οποίας διετέλεσε Πρόεδρος προς το τέλος της ζωής του, με πιο προβεβλημένες από αυτές την ίδρυση Γυμνασίου, Παρθεναγωγείου και Νοσοκομείου για τις ανάγκες της ομογένειας.

Ο Γεώργιος Αβέρωφ πέθανε ανύπαντρος και άτεκνος στην Αλεξάνδρεια το 1899 και κηδεύτηκε μέσα στο γενικό πένθος του απανταχού Ελληνισμού.

Η Ελληνική Κυβέρνηση το 1908 μετέφερε τη σορό του στην Ελλάδα με το εύδρομο «Μιαούλης», με την τιμητική ανακήρυξή του ως Μεγάλου Ευεργέτη του Έθνους, υψώνοντας τον μαρμάρινο ανδριάντα του εμπρός στα Προπύλαια του Παναθηναϊκού Σταδίου, ενώ το μαυσωλείο του Αβέρωφ ανεγέρθηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.

Το όνομά του όμως δεν βρίσκεται σήμερα στα χείλη των Ελλήνων λόγω όλων αυτών των εντυπωσιακών ευεργεσιών που προαναφέρθηκαν. Ο Αβέρωφ υποστήριζε τη μεταρρυθμιστική προσπάθεια του Χαριλάου Τρικούπη και πίστευε πως η ήττα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 θα είχε αποφευχθεί με μια άλλη πολιτική ηγεσία και με καλύτερα εξοπλισμένο και εκπαιδευμένο τον στρατό. Γι’ αυτό και πέρα από την ανέγερση της Σχολής Ευελπίδων, συνέβαλε άμεσα στην ενίσχυση του Εθνικού Ταμείου Στόλου, το οποίο είχε συσταθεί μετά την ταπεινωτική ήττα του 1897. Στη διαθήκη του προέβλεψε το ποσό των 8 εκατομμυρίων δραχμών για τη ναυπήγηση πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του και θα χρησιμοποιούνταν ως εκπαιδευτικό και μαζί και ως εκπαιδευτικό της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων. Το υπόλοιπο ποσό μέχρι τα περίπου 23,6 εκατομμύρια δραχμές που τελικά στοίχισε το πλοίο, καταβλήθηκαν από το Ταμείο, το οποίο είχε δεχθεί και τις προσφορές πάμπολλων άλλων Ελλήνων, πλούσιων και μη.

Με αυτή τη σημαδιακή χορηγία, ο Μέγας Εθνικός Ευεργέτης ευτύχησε να πάρει το όνομά του το πλοίο-θρύλος του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, το περίφημο «Θωρηκτό Γ. Αβέρωφ». Ήταν το πλοίο που κατανίκησε τους Τούρκους στις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου, απελευθερώνοντας τα νησιά του Αιγαίου μετά από αιώνες υποταγής. Με την αποτρεπτική του παρουσία, το «Αβέρωφ» απέκοψε τη δια θαλάσσης μεταφορά τουρκικών στρατευμάτων στα μέτωπα και διασφάλισε έτσι την κυριαρχία του Ελληνικού Στρατού στη Μακεδονία και στην Ήπειρο.

Ακούγεται παράδοξο, αλλά μετά αυτήν τη νικηφόρο εθνική πολεμική περιπέτεια, στην οποία συνέβαλε η ευεργεσία του Αβέρωφ, το όνομα του μικρού βοσκόπουλου από το Μέτσοβο απαθανατίστηκε όχι σε κάποια πετρόκτιστη κρήνη στα ηπειρώτικα βουνά, αλλά πάνω σε ένα ατσάλινο μεταλλικό πλεούμενο, το πιο δοξασμένο της νεότερης Ελλάδας.

(εδώ ολοκληρώνεται η αναδημοσίευση από το κεφάλαιο του βιβλίου μου).

Μια λιγότερο εθνοκεντρική και διθυραμβική παρουσίαση του Αβέρωφ γίνεται στο αγγλόφωνο λήμμα της Wikipedia (Πηγή 2), όπου διάβασα κάτι που δεν περιέχεται σε καμία ελληνόγλωσση αναφορά απ' όσες έχω δει μέχρι τώρα. Πρόκεται για την ενδεχόμενη επιχειρηματική σχέση του Αβέρωφ με το δουλεμπόριο που διεξαγόταν τότε στο Σουδάν.

Στην Πηγή 8 (εργασία του Αντώνη Χαλδαίου για τοπωνύμια του Σουδάν που έχουν σχέση με Έλληνες), υπάρχει αναφορά για μια αποβάθρα στο Ομπντουρμάν, στην παλιά συνοικία της πόλης που μέχρι σήμερα ονομάζεται "mousra Aburoof" ή "αποβάθρα του Αβέρωφ".

Στην εργασία του Α. Χαλδαίου παίρνουμε μιαν ιδέα για το μέγεθος της οικονομικής δύναμης και της έκτασης των επιχειρήσεων του Αβέρωφ.  Με τα ποταμόπλοιά του είχε μονοπωλήσει τις μεταφορές εμπορευμάτων από το Σουδάν στην Αίγυπτο. Τα πολύτιμα εμπορεύματα που μεταφέρονταν ήταν κυρίως ελεφαντόδοντο και αραβικό κόμμι (είδος μαστίχας). Κατά την ίδια εποχή όμως στο Σουδάν και ειδικότερα στο Ομντουρμάν, όπως και σε άλλες πόλεις της Ερυθράς Θάλλασσας, διεξαγόταν δουλεμπόριο που προωθούσε σκλάβους-εργάτες προς τις νέες βαμβακοφυτείες στο Δέλτα του Νείλου. Κυρίως βέβαια αφορούσε τις παλαιότερες παραδοσιακές αγορές σκλάβων στις χώρες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, της Αραβικής Χερσονήσου και της Βόρειας Αφρικής. Μπορεί ο Αβέρωφ να μην είχε "επενδύσει ιδιοκτησιακά" στην αγορά και μεταπώληση δούλων, αλλά το ταξίδι σκλάβων προς τα νότια του Νείλου σίγουρα γινόταν με τα ποταμόπλοιά του. 

Όποιος είναι έτοιμος να ξεκινήσει τις woke κραυγές καταδίκης σήμερα, ας μεταφέρει πρώτα τον ευατό του στο χώρο και τον τόπο της εποχής. Ο εξανδραποδισμός των ηττημένων του πολέμου, η επιδρομή στη γειτονική φυλή και η πειρατεία στις παράκτιες περιοχές για την απαλλοτρίωση των γυναικών (υποδούλωση είναι και αυτό) και των όσων ικανών προς εργασία ανδρών (οι υπόλοιποι περνάγαν από το λεπίδι), είναι πανάρχαιες πρακτικές της ανθρώπινης κοινωνίας. Έχουν εφαρμοστεί εντατικά και από τους παγκοσμίως σεβαστούς αρχαίους προγόνους μας. Όταν είχαν ανάγκη να συμπληρώσουν τους αριθμούς των εξανδραποδισμένων Ελλήνων, τότε εισήγαγαν δούλους από την βόρεια και την ανατολική Ευρώπη, από τη Βαλκανική χερσόνησο, από τη Μέση Ανατολή και, σε ένα μικρότερο βαθμό, από την Αφρική.

Αλλα δεν θα εξετάσουμε εδώ το φαινόμενο του δουλεμπορίου και επανερχόμαστε στην εποχή και στη χώρα που δραστηριοποιήθηκε επιχειρηματικά ο Αβέρωφ. Δεν πιστεύω ότι στις τότε συνθήκες, οποιοσδήποτε είχε ενασχόληση με τη μεταφορά εμπορευμάτων κατά το ρου του Νείλου, μάλιστα, στην κλίμακα που αντιστοιχούσε στον Αβέρωφ, θα αρνούνταν να εξυπηρετήσει και τη μεταφορά ανθρώπων που προορίζονταν για σκλάβοι. Αν κρίνουμε εκείνη την εποχή με τα δεδομένα του σήμερα, τότε κάνουμε σφάλμα αναχρονισμού.

Επίσης, δεν γνωρίζουμε την ακριβή συνολική εικόνα των επιχειρήσεων του Αβέρωφ και τις αλληλοεξαρτήσεις τους (αν έκανε ή δεν έκανε μια κίνηση προς μια κατεύθυνση, πώς θα επηρεαζόταν κάποια άλλη πτυχή των επιχειρήσεών του;). Δεν μπορούμε ούτε να αντιληφθούμε κατά πόσο ηθικά κριτήρια μπορούσαν να αποφασίζουν για επιμέρους εμπορικές δραστηριότητες, δηλαδή πώς μπορρουσε να κριθεί η ισορροπία κόστους-οφέλους της κάθε επιχειρηματικής απόφασης, σε περίπτωση που το πρωτεύον κριτήριο ήταν ηθικής τάξης. Για μας τους μη-επιχειρηματίες, σήμερα μόνον, όταν το δουλεμπόριο έχει αμετάκλητα καταδικαστεί από τη διεθνή κοινότητα των εθνών, η κρίση είναι εύκολη. Ωστόσο, δεν φαίνεται ότι αντίστοιχα ηθικά κριτήρια είχαν το ίδιο σημερινό βάρος την εποχή του Αβέρωφ, του Ουάσινγκτον και του Τζέφερσον [6]. 

Σημειώσεις:

[1]:  Σύμφωνα με τα πατριαρχικά κοινωνικά πρότυπα, στις παραδοσιακές αγροτικές κοινωνίες ο βασικός οικογενειακός κλήρος ή η κύρια παραγωγική περιουσία (κοπάδι, βιοτεχνία κ.λπ.) πήγαινε στον πρωτότοκο. Αυτό συνέβαινε για τη διατήρηση του μεγέθους της παραγωγικής βάσης. Αν ο κλήρος διαιρούνταν διαδοχικά και πάντα σε ίσα μέρη, σε λίγο δεν θα επαρκούσε για τη διατροφή ούτε μιας οικογένειας. Ούτε η μικρή βιοτεχνία, ούτε και το μαγαζάκι μπορούσαν να διαιρεθούν, μια και η πελατεία του χωριού ήταν μικρή. Αυτό το εθιμικό κληρονομικό δίκαιο, απόρροια της περιορισμένης οικονομικής δυνατότητας του μικρού τόπου, εξανάγκαζε τους δευτερότοκους σε αναζήτηση άλλης οικονομικής δραστηριότητας, ενός συμφερτικού γάμου για την προίκα, ή έστελνε στην αποδημία τους πιο ανήσυχους και πιο φιλοκίνδυνους εξ’ αυτών.

[2]: Η άλλη μεγάλη περιοχή παραγωγής βαμβακιού ήταν ο Νότος των ΗΠΑ.

[3]: Ο γενάρχης του νεότερου Ελληνισμού της Αιγύπτου ήταν ο Μιχαήλ Τοσίτσας, Μετσοβίτης και αυτός. Ο Τοσίτσας έγινε από το 1820 ο πρώτος διαχειριστής της περιουσίας του Μεχμέτ Αλή, προσωπικός του σύμβουλος και πρώτος κεντρικός τραπεζίτης της Αιγύπτου. Έγινε μεγαλογαιοκτήμονας και ο ίδιος και ήταν πρώτος μεγιστάνας της βαμβακοκαλλιέργειας. Από αυτόν ξεκίνησε το κίνημα των Μετσοβιτών ευεργετών (Ν. Στουρνάρας, Ελένη και Μιχαήλ Τοσίτσας, Γ. Αβέρωφ κ.λπ.), οι οποίοι ευεργέτησαν το περίφημο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, που από το 1844 συστάθηκε ως Ίδρυμα για την προώθηση των Βιομηχανικών και Καλών Τεχνών. Το Πολυτεχνείο απαθανατίζει στο όνομά του το ορεινό λίκνο των Ελλήνων ευεργετών, θυμίζοντας έτσι και όλες τις αμέτρητες άλλες ευεργεσίες τους.

[4]: Διέθετε σχολείο, βιβλιοθήκη, εργαστήρια σε ειδικούς χώρους στα οποία εξασκούνταν οι τρόφιμοι, νοσοκομείο με αυτόνομους χώρους αναρρώσεως, μαγειρείο, τραπεζαρία και ναό. Πρότυπα θεωρούνται επίσης η διαφάνεια στην εξασφάλιση και διαχείριση των οικονομικών πόρων, η οργάνωση των εθελοντών, η αρχιτεκτονική του χώρου και ο εξοπλισμός του κτιρίου. Λίγα χρόνια όμως μετά την κατασκευή του, παρά το αρχικό όραμα και λόγω της ταραγμένης περιόδου του Εθνικού Διχασμού, το Εφηβείο μετατράπηκε παράτυπα σε φυλακές πολιτικών κρατουμένων, των αντιπάλων του εκάστοτε καθεστώτος. Τελικά τα κτίριά του κατεδαφίστηκαν το 1971.

[5]: Όταν το 1894 η Ελληνική Κυβέρνηση αντιλήφθηκε ότι η διοργάνωση των νεότερων Ολυμπιακών Αγώνων ξεπερνούσε τις δυνατότητες της χώρας, απευθύνθηκε στον Αβέρωφ που ήταν ίσως ο πιο πλούσιος Έλληνας της εποχής και ήδη γνωστός για τη γαλαντομία του. Ο ίδιος ο Διάδοχος Κωνσταντίνος, ως Πρόεδρος της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων, έστειλε σε ειδική αποστολή τον Γενικό Γραμματέα της Επιτροπής Τ. Φιλήμονα στην Αλεξάνδρεια, ώστε να πείσει τον Αβέρωφ να συμβάλει στην οικονομική ενίσχυση της προσπάθειας. Ο Αβέρωφ ανταποκρίθηκε πέρα από κάθε προσδοκία, με το μυθικό για την εποχή ποσό του 1.000.000 δραχμών για την αρχική κατασκευή του Σταδίου, ενώ αργότερα διέθεσε με τη διαθήκη του το 20% της λοιπής περιουσίας του για την αποπεράτωση του έργου.

[6]: Οι δύο μέγιστοι Πρόεδροι των ΗΠΑ κατάγονταν από το Νότο και διατηρούσαν σκλάβους στις φυτείες τους. Το κίνημα woke προσπαθεί σήμερα να τους παρουσιάσει ως στυγνούς δουλοκτήτες και ζητά να αποκαθηλωθούν τόσο από το βάθρο της Ιστορίας, όσο και από τα βάθρα των ανά τις ΗΠΑ αγαλμάτων τους.

Πηγές:

1. Γεώργιος Αβέρωφ - Βικιπαίδεια

2. George Averoff - Wikipedia

3. Γεώργιος Αβέρωφ: Η εμβληματική μορφή της Ελλάδας - Cognosco Team

4. Τατιάνα Αβέρωφ | Ο Γεώργιος Αβέρωφ και το “Νενικήκαμεν” των Μεγάλων Αγώνων

5. Ποιός ήταν ο Γεώργιος Αβέρωφ - Ο βίος - Οι ευεργεσίες | www.fatsimare.gr

6. Sudanese Greeks - Wikipedia

7. Egyptian Greeks - Wikipedia

8. "Sudanese toponyms related to Greek entrepreneurial activity" by Antonios Chaldeos