Δον Θεόδωρος Γκριέγκο, ο πρώτος Έλληνας που πήγε στη Βόρεια Αμερική

Σε συνέχεια προηγούμενων δημοσιεύσεων για Έλληνες εξερευνητές, θα αναφέρω τώρα τον Θεόδωρο τον Έλληνα, ο οποίος έφτασε το 1528 στην Βόρεια Αμερική και πιο συγκεκριμένα στη Φλόριντα («λα Φλορίδα», «η Ανθισμένη», είναι το ορθό ισπανικό της όνομα). Το λήμμα της Βικιπέδια είναι περιεκτικό, γι΄ αυτό και το παραθέτω πιο κάτω μόνο με μερικές σημειώσεις/διευκρινίσεις, όπου χρειάζεται. Διάβασα μάλιστα και τις πηγές/αναφορές που αναφέρονται στο τέλος του λήμματος και είδα ότι επικαλύπτονται πλήρως με το λήμμα.

Αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς υπάρχει μόνο μία πηγή για το χρονικό της εκστρατείας του Θεόδωρου στη Φλορίδα, αυτή του εξερευνητή και κονκισταδόρ Αλβάρ Νούνεθ Καμπέθα ντε Βάκα [1]. Η εκστρατεία τού Ντε Βάκα στην οποία συμμετείχε ο Θεόδωρος μέχρινα εξαφανιστεί, ήταν μέρος της ευρύτερης αποστολής εξερεύνησης του Κόλπου τού Μεξικό από τον Πάνφιλο Ναρβάεθ. Θα το δούμε πιο κάτω. 

Υπάρχει επίσης μια μόνο κατοπινή αναφορά για τον Δον Θεόδωρο, ενός άλλου εξερευνητή, του Γκονθάλο Βαλντές, ο οποίος διερεύνησε το 1540 τα γεγονότα της εκστρατείας του Ντε Βάκα και του χαμού τού Δον Θεόδωρου για λογαριασμό του Ερνάντο Ντε Σότο (Hernando de Soto), εξερευνητή της Αμερικής και ειδικότερα της ανατολικής ακτής, από τη Φλόριντα ως τις Καρολίνες και την ενδοχώρα, δηλαδή τις περιοχές των νοτιοδυτικών Πολιτειών που σήμερα ανήκουν στις ΗΠΑ.

Αυτά τα λίγα που γνωρίζουμε λοιπόν για τον Θεόδωρο προέρχονται από αυτές τις δύο πηγές και επαναλαμβάνονται σχεδόν αυτούσια σε κάθε ελληνικού ενδιαφέροντος δημοσίευση (ελληνόφωνη ή αγγλόφωνη). 

Βικιπέδια:  Δον Θεόδωρος Γκριέγκο

Ο Δον Θεόδωρος Γκριέγκο (ισπανικά: Θεόδωρος ο Έλληνας) ήταν Έλληνας θαλασσοπόρος με καταγωγή από νησί του Αιγαίου και εξερευνητής της Αμερικής. Θεωρείται ο πρώτος Έλληνας που έφτασε σε εδάφη, που απαρτίζουν το σύγχρονο κράτος των ΗΠΑ.

Εμφανίζεται στην περιγραφή εκστρατείας του εξερευνητή Αλβάρ Νούνεθ Καμπέθα ντε Βάκα (σ.σ. που ήταν μέρος της αποστολής του Ναρβάεθ). Το αρχικό του όνομα φέρεται να ήταν Δωρόθεος Θεόδωρος. Εμφανίζεται και ως «Δον Θεόδωρος» ή απλά «ένας Έλληνας Χριστιανός» στο βιβλίο του ντε Βάκα, δημοσιευμένο το 1542 και με επανεπιμέλεια το 1555.

Είχε γεννηθεί στο Αιγαίο και αργότερα μετέβη στην Ισπανία, όπου μπήκε στο πλήρωμα του Αδελάνταδο Δον Πάνφιλο δε Ναρβάεθ.

Στις 17 Ιουνίου 1527 απέπλευσε από το λιμάνι του Σανλούκαρ δε Μπαρραμέδα της Ισπανίας στόλος με πέντε πλοία και κυβερνήτη τον Ναρβάεθ με προορισμό την εξερεύνηση της Αμερικής.

Τον Σεπτέμβριο η αποστολή έφτασε στον Άγιο Δομίνικο, αγόρασε ακόμα ένα πλοίο και προμήθειες, ενώ συμπληρώθηκε και το πλήρωμα σε άντρες, αφού κάποιοι ήταν άρρωστοι η είχαν πεθάνει στο ταξίδι. Η αποστολή μετά κατέπλευσε στο Σαντιάγο της Κούβας και χωρίστηκε στα δύο. Στο ένα μέρος ήταν και ο Θεόδωρος, ο οποίος με δυο καράβια κατευθύνθηκε προς το Τρινιντάντ για να πάρει προμήθειες. Όμως τα δύο πλοία έπεσαν σε τυφώνα με αποτέλεσμα να βυθιστούν παρασύροντας στο βυθό 60 άντρες. Ο Θεόδωρος επέζησε μαζί με 30 ναυτικούς που είχαν βγει στη στεριά, προκειμένου να μεταφέρουν τα εφόδια στα πλοία.

Στις 14 Απριλίου 1528 η αποστολή κατέπλευσε τελικά στην Φλόριντα και αμέσως άρχισαν να κατασκευάζουν καταλύματα για να εγκατασταθούν. Από τις πρώτες μέρες υπήρχε επαφή με ντόπιες φυλές ιθαγενών, οι οποίες έφερναν μαζί τους κομμάτια χρυσού και έλεγαν ότι υπήρχε πολύς χρυσός στα βουνά στην περιοχή των Απαλάχιων.

Οι Ισπανοί ξεκίνησαν για να ανακαλύψουν τον χρυσό, αλλά στην διαδρομή σκότωσαν τους ιθαγενείς άνδρες και αιχμαλώτισαν τις γυναίκες και τα παιδιά τους, με σκοπό να τους πουν πού ήταν ο χρυσός, ξεσηκώνοντάς τους έτσι εναντίον τους. Κάποια στιγμή η ομάδα βρέθηκε αποκλεισμένη σε άγνωστα εδάφη μακριά από την βάση της και χωρίς προμήθειες. Τότε ο Θεόδωρος, προκειμένου να φύγουν μέσω των παραποτάμων του Μισισιπή, κατασκεύασε πέντε βάρκες χρησιμοποιώντας ξύλο και δέρμα και αλείφοντας τες με ρετσίνι.[2]

Μετά από έναν μήνα περιπλάνησης η ομάδα βγήκε στην θάλασσα, αλλά αδυνατούσε να βρει την βάση της. Τελικά έφτασαν σε έναν όρμο κοντά στη σημερινή πόλη Πενσακόλα της Φλώριδας, όπου ο Θεόδωρος βγήκε στην στεριά για να πάρει νερό από τους ιθαγενείς της περιοχής. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας οι ιθαγενείς επέστρεψαν χωρίς τον Θεόδωρο, ενώ στις ερωτήσεις των Ισπανών αρνήθηκαν να απαντήσουν και τράπηκαν σε φυγή. Οι Ισπανοί προσπάθησαν για δύο ημέρες να τον εντοπίσουν χωρίς επιτυχία. Η αποστολή του Ντε Βάκα τελικά κατάφερε το 1535 να φτάσει στην Καλιφόρνια και τελικά να επιστρέψει στην Ισπανία το 1537.

Το 1540 έφτασε στο σημείο που είχε χαθεί ο Θεόδωρος ο Γκονθάλο Βαλντές, γραμματέας του Ερνάντο Ντε Σότο. Έμαθε ότι δυο χριστιανοί που βρισκόταν στην αποστολή του Ναρβάεθ έμειναν με τους ιθαγενείς, οι οποίοι για άγνωστο λόγο τους σκότωσαν. Οι ιθαγενείς, που αφηγήθηκαν το τέλος του Θεόδωρου, δεν γνώριζαν το πότε ακριβώς δολοφονήθηκε ο Θεόδωρος ούτε πού ήταν θαμμένος. Του έδωσαν μόνο ένα μικρό μαχαίρι, που χρησιμοποιούσε ο Θεόδωρος.

Στις 8 Ιανουαρίου 2005, έγιναν τα αποκαλυπτήρια αγάλματος του Θεόδωρου στο Κλιργουότερ Μπιτς της Φλόριντα (https://maps.app.goo.gl/QdHzZ5berBHUQbCD8) με την επιγραφή: «Η ιστορία των Ελλήνων στην Αμερική ξεκινά από εδώ».

Αυτή είναι η ιστορία του πρώτου μάλλον Έλληνα που πάτησε το πόδι του στην ηπειρωτική Βόρεια Αμερική, το 1528. Όπως είδαμε στη δημοσίευση για τον Pedro de Candía (Πέτρος ο Κρητικός)  μόλις δύο χρόνια πριν, το 1526, ο Πέτρος Ο Κρητικός (ο γεννημένος στο Ηράκλειο, αλλά μάλλον βενετσιάνικης καταγωγής κονκισταδόρ), θεωρείται ο πρώτος «Έλληνας» που πάτησε στη Νότια Αμερική. 

Και οι δυό τους ανήκουν στη χορεία των Ελλήνων ναυτικών και τυχοκυνηγών (μου άρεσε αυτή η έκφραση του Κόντογλου και τη χρησιμοποιώ σ' αυτές τις δημοσιεύσεις αντί της πιο λόγιας «τυχοδιώκτης», σαν πιο ταιριαστή γι΄αυτούς τους λαϊκούς Έλληνες), οι οποίοι συνόδευσαν τον Κολόμβο, τον Μαγγελάνο [3], τον Πιθάρρο [4] και άλλους εξερυνητές και κονκισταδόρες. 

Τόσο ο Pedro de Candía όσο και ο Δον Θεόδωρος, χάθηκαν άδοξα στο Νέο Κόσμο, θύματα των σκληρών συνθηκών, πράξεων και παθών που χαρακτήριζαν την πρώτη περίοδο της Κατάκτησης, όταν όλοι όσοι πάτησαν το έδαφος της Αμερικής αναζητούσαν χρυσό, χρυσό και μόνον χρυσό, με κάθε μέσο, με κάθε τρόπο!

Ολοκληρώνοντας αυτή την παρουσίαση των πρώτων Ελλήνων εξερευνητών και τυχοκυνηγών θα παραθέσω μόνο το λήμμα της Βικιπεδια για τον Γιώργο τον Έλληνα (Χόρχε Γκριέγκο - Βικιπαίδεια), που ήταν σύντροφος του Pedro de Candía κατά την κατάκτηση του Περού και της Χιλής. Αυτός όμοως κατάφερε να επιστρέψει σώος  στον Παλαιό Κόσμο (στην Σεβίλλη) και να ζήσει εκεί με τιμή και ασφάλεια μέχρι το τέλος της ζωής του. Γύρισε πλουσιότερος μάλλον σε χρυσό, αλλά σίγουρα, πάμπλουτος σε εικόνες και εμπειρίες!

Δυο λόγια και μερικές εικόνες για το άγαλμα του Δον Θεόδωρου που ανέγεριαν οι Έλληνες στο Κλιργουότερ Μπιτς της Φλόριντα. Είναι ευγενική χορηγία του προβεβλημένου Έλληνα της Διασποράς, του Michael Servos, (Demosthenes Dodonaios), προέδρου της Panhellenic Federation of Florida.

Φυσικά, η εικόνα του Δον Θεόδωρου είναι φανταστική.

Ψάχνοντας λίγο περισσότερο τα σχετικά της άδειας για την ανέγερση του αγάλματος και των υποστηρικτικών ιστορικών κειμένων που παρουσίασαν οι ομογενείς μας, βρήκα μια καταπληκτική αναφορά σε ένα βιβλίο του συγγραφέα Β. Malafouris, έκδοσης 1948. Εκεί περιέχονται ακόμη περισσότερα ονόματα Έλληνων που βρέθηκαν σε αποστολές εξερεύνησης ανά τον κόσμο και ευτυχώς οι ομογενείς μας έχουν επισυνάψει και τις φωτοτυπίες των σελίδων με τα σχετικά αποσπάσματα. Δείτε μόνοι σας! 

Δεν γνωρίζουμε τις πηγές του κου Malafouris, αλλά ίσως μέσα από αυτή τη δημοσίευση, κάποτε, κάποιος μπορέσει να αναδιφίσει το ιστορικό αυτών των ονομάτων.

Σημειώσεις:

[1]: Δηλαδή:  Άλβαρ Νούνιεθ ο Γελαδοκέφαλος! 

Η αγγλική μετάφραση τοου χρονικού είχενι ότι περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο για την «εξαφάνιση του Έλληνα», 

[2]: Στις ελληνικές δημοσιεύσεις αυτό υπερτονίζεται, ως «ο Έλληνας που έσωσε τους Ισπανούς» κτλ. Πάντως, αυτό δείχνει ότι ο Θεόδωρος ήταν προβεβλημένος στέλεχος της αποστολής (όχι απλός ανώνυμος συνοδός), γνωστός για την ιδιαίτερη εθνική του ταυτότητα (επονομαζόμενος χωριστά «ελ Γριέγο») και ότι ήταν ευρηματικός και θαραλλέος χαρακτήρας.

[3]: Δημοσίευση, Οι Έλληνες (και μάλιστα Ροδίτες) στους πρώτους που έκαναν τον περίπλου του Κόσμου

[4]: Δημοσίευση, Πέτρος ο Κρητικός, κονκισταδόρ εξ Ηρακλείου ορμώμενος

Πηγές:

1. Δον Θεόδωρος Γκριέγκο - Βικιπαίδεια

2. Ο πρώτος Έλληνας που πήγε στην Αμερική έσωσε τους Ισπανούς από βέβαιο θάνατο. Έζησε με τους Ινδιάνους, οι οποίοι τελικά τον σκότωσαν για άγνωστους λόγους - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

3. Greek Americans: Struggle and Success - Peter C. Moskos - Google Books

4. Foundation of Hellenism of America

5. Hellenes of America

6. Οταν οι Ελληνες ήταν ανεπιθύμητοι ξένοι… - κυριακάτικο σχολείο μεταναστών

7. Χόρχε Γκριέγκο - Βικιπαίδεια

8. The Greek Conquistadors Who Fought in the Spanish Army - GreekReporter.com