Ο Μυκηναίος Άρχοντας της Άμφισσας
Απογευματινός περίπατος στον μυκηναϊκό τάφο που έχει ανακαλυφθεί στους πρόποδες του λόφου "Αμπλιανός" λίγο έξω από την Άμφισσα.
Πρόκειται για σπάνια περίπτωση θολωτού τάφου στη Στερεά Ελλάδα (υπάρχουν θολωτοί τάφοι και στη Βοιωτία -Ορχομενός- όσο και στην Αττική).
Το μέγεθος του τάφου μαρτυρά σημαντική μυκηναϊκή εγκατάσταση στην Άμφισσα. Η έδρα του τοπικού άρχοντα ήταν προφανώς στην ακρόπολη του Κάστρου της πόλης μας.
Δεν μιλάμε βέβαια για παρουσία θέσης ανακτορικού χαρακτήρα, αλλά με βάση το μηκυναϊκό πρότυπο πολιτικοοικονομικής οργάνωσης, η περιοχή είχε σημαντική οικονομική δραστηριότητα (μάλλον γεωργική, ίσως και βιοτεχνική), με εξαγωγή των πλεονασμάτων από το λιμάνι της αρχαίας Κίρρας.
Δείτε καλύτερα την εικόνα και την περιγραφή που δίνεται στο σχετικό ιστότοπο του Υπουργείου (Μυκηναϊκή Πολιτιστική Διαρδομή) https://www.mycenaeanroute.gr/.../tholotos-tafos-amfissas...
Ξεκινάμε...
Ο τάφος ανακαλύφθηκε κατά τις εργασίες για την άρδευση του ελαιώνα, δίπλα στον αγροτικό δρόμο.
Η εικόνα από πάνω.
Όπως σε όλους τους μυκηναϊκούς θολωτούς τάφους, η είσοδος είναι χαρακτηριστικά επιμήκης και ψηλή, ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο που απαιτεί μεγάλη δαπάνη κόπου για την εκσκαφή και την τοιχοποιία.
Αλλά η επιμήκης είσοδος, με τις φροντισμένες παράλληλες τοιχοδομές, προσέδιδε εντυπωσιακό μεγαλείο κατά την τελετή ενταφιασμού.
Έγινε συνεπώς το απαραίτητο "στυλ" για κάθε άρχοντα που κατασκεύαζε τη δική του τελευταία κατοικία και φρόντιζε εν ζωή για την υστεροφημία του.
Διότι, εννοείται, αυτές οι κατασκευές σχεδιάζονταν και κατασκευάζονταν πολύ πριν αποβιώσει ο άρχοντας που τις εγκαινίασε.
Αλλά η επιμήκης είσοδος, με τις φροντισμένες παράλληλες τοιχοδομές, προσέδιδε εντυπωσιακό μεγαλείο κατά την τελετή ενταφιασμού.
Έγινε συνεπώς το απαραίτητο "στυλ" για κάθε άρχοντα που κατασκεύαζε τη δική του τελευταία κατοικία και φρόντιζε εν ζωή για την υστεροφημία του.
Διότι, εννοείται, αυτές οι κατασκευές σχεδιάζονταν και κατασκευάζονταν πολύ πριν αποβιώσει ο άρχοντας που τις εγκαινίασε.
Ορισμένες απο τις πέτρες έχουν μεγάλο μέγεθος. Η μεταφορά τους από τον παρακείμενο λόφο (που και σήμερα είναι γεμάτος αστεστολιθικούς ογκόλιθους) όσο και η επεξεργασία τους πριν την τοποθέτησή τους, πρέπει να απαίτησε πολύ κόπο.
Αν σκεφτούμε με τα σημερινά μέτρα για το κόστος μιας τέτοιας κατασκευής, σε δαπάνη υλικών και εργασίας, ο πλούτος του τοπικού άρχοντα πρέπει να ήταν ευμεγέθης.
Αυτό σημαίνει ότι η τοπική μυκηναιϊκή εγκατάσταση ήταν πολυπληθής και ότι η οικονομική δραστηριότητα ήταν ανθηρή.
Αν σκεφτούμε με τα σημερινά μέτρα για το κόστος μιας τέτοιας κατασκευής, σε δαπάνη υλικών και εργασίας, ο πλούτος του τοπικού άρχοντα πρέπει να ήταν ευμεγέθης.
Αυτό σημαίνει ότι η τοπική μυκηναιϊκή εγκατάσταση ήταν πολυπληθής και ότι η οικονομική δραστηριότητα ήταν ανθηρή.
Για να αντέξει η τοιχοποιία στις πλευρικές παραμορφώσεις, το πάχος της είναι αρκετά μεγάλο, σχεδόν ενάμιση μέτρο.
Το μονολιθικό υπέρθυρο είναι η μεγαλύτερη και πιο επεξεργασμένη πέτρα και αυτή που απαιτεί την πιο προσεκτική τοποθέτηση. Είναι, ας πούμε, αυτή που κόστισε περισσότερο σε κατασκευή και τοποθέτηση.
Το μέγεθος των λίθων δείχνει πως έχουν χρησιμοποιηθεί σοβαρά μηχανικά μέσα (ξύλινα ίσως και μεταλλικά) και ότι οι αρχιτέκτονες εφάτρμοσαν ειδικές τεχνικές που μαρτυρούν μακρόχρονη εμπειρία και εξελιγμένη οικοδομική τεχνική.
Προσπαθώ να βρω ίχνη αρχαίας σμίλης. Εδώ η όψη δεν έχει κάτι εμφανές.
Εδώ όμως, μπορούμε να διακρίνουμε τα ίχνη της σμίλευσης (επιπεδοποίηση).
Αντίθετα, εδώ τα "νεύρα" που εμφανίζονται πρέπει να είναι απλά η φυσική ακατέργαστη όψη του ασταστόλιθου. Μια εντυπωσιακή προίκα της φύσης!
Το υπέρθυρο πρέπει οπωσδήποτε να είναι κατεργασμένο. Νομίζω ότι οι βαθιές εγκοπές εδώ πρέπει να έχουν γίνει από τους μηκυναίους λιθοξόους (τους ντόπιους ή προσκαλέσμένους "πετράδες" της εποχής).
Εδώ η κάτω πλευρά του.
Μπορούμε και εδώ, στις όρθιες πλευρές της πύλης, να διακρίνουμε το αποτύπωμα της σμίλης (μάλλον χοντροκομμένα τα χτυπήματα).
Αυτές οι στρογγυλές αυλακιές είναι το μόνο δείγμα καλλιτεχνίας που υπάρχει στην όλη τοιχοδομή. Δεν μπορώ να φανταστώ για ποιόν λόγο έγιναν, εκεί και μόνο.
Στο εσωτερικό του ταφικού χώρου, οι κύριοι λίθοι συναρμόζονται με πολύ φροντίδα για να πετύχουν την καμπύλωση προς τα μέσα, καθώς η κατασκευή υψώνεται (δημιουργία του θόλου). Η ευστάθεια πετυχαίνεται με τη χρήση μικρότερων λίθων για σφήνες (όπως και σήμερα στις δικές μας ξερολιθιές), χωρίς κονίαμα. Το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά σταθερό.
Η όλη κατασκευή έχει διάμετρο περί τα έξι μέτρα. Παρατηρούμε ότι οι μεγαλύτεροι λίθοι τοποθετούνται προδευτικά στο ανώτερο επίπεδο, εκεί όπου η κλίση του θόλου προς τα μέσα αυξάνεται. Αυτό βοηθά τη στατικότητα του θόλου, καθώς οι μεγαλύτεροι λίθοι στριμώχνονται σε όλο και μικρότερο διαθέσιμο χώρο.
Βέβαια, στο τέλος η κατασκευή κατέρρευσε, ακριβώς γιατί χωρίς κονίαμα, οι οποιεσδήποτε -έστω μικρές- αποκλίσεις από την απόλυτη ένταση των στατικών δυνάμεων θα οδηγούσαν με τον καιρό σε μικρομετατοπίσεις. Με κάποιο σεισμό, ο θόλος κατάρρευσε.
Βέβαια, στο τέλος η κατασκευή κατέρρευσε, ακριβώς γιατί χωρίς κονίαμα, οι οποιεσδήποτε -έστω μικρές- αποκλίσεις από την απόλυτη ένταση των στατικών δυνάμεων θα οδηγούσαν με τον καιρό σε μικρομετατοπίσεις. Με κάποιο σεισμό, ο θόλος κατάρρευσε.
Η δεξιά πλευρά.
Και η αριστερή.
Εννοείται, δεν πατάμε στο έδαφος του τάφου, εκεί όπου ενταφιάστηκαν με πολύ σεβασμό από τους οικείους τους τα σώματα τόσων νεκρών (ο τάφος χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα μετά την πρώτη του χρήση για τον πρώτο νεκρό άρχοντα).
Επάνω έχει τοποθετηθεί (αυτό πρέπει να έγινε μέσα στο καλοκαίρι, γιατί την άνοιξη που είχα ξαναβρεθεί εκεί δεν υπήρχε), μια πολύ χρησιμη πληροφοριακή πινακίδα. Συγχαρητήρια στην Εφορεία.
Πολύ ορθό ότι στο κάτω μέρος δίνονται πληροφορίες γενικού τουρισμού.
Οι τρεις θέσεις ενδιαφέροντος: Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας, Θολωτός Τάφος Άμφισσας, Μυκηναϊκή Ακρόπολη Κρίσσας.
Τα στοιχεία για τη συγκεκριμένη θέση.
Και τα κτερίσματα που βρέθηκαν (το τάφος ήταν μερικώς ασύλλητος).
Η τοποθεσία του τάφου (38°30'46.8"N 22°24'06.4"E) από το google maps.
Παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής.
Προς τα δυτικά, η μέρα μας αποχαιρετά με εντυπωσιακά σχήματα στον ουρανό.
Την άλλη φορά θα φέρω λαδάκι και σπίρτα.
Ένα κλαδάκι γεμάτο από τον ευλογημένο καρπό.
Με τη σταδιακή εγκατάληψη της καλλιέργειας, τα πουρνάρια όλο και πυκνώνουν.
Προκομμένες! Τα κλαδιά τους γέρνουν από τον πολύ καρπό.
Την προηγούμενη, όσο και το πρωί, είχε βρέξει (τόσο πολύ το θέλουμε αυτό και εμείς όσο και τα δέντρα). Ο ουρανός καθρεπτίζεται στα βροχόνερα.
Αυτή η μικρή οχιά ξεγελάστηκε από την ασυνήθιστη καλοκαιρία. Δεν είχε τύχη στη σύντομη ζωή της, αλλά ήταν έτσι και αλλιώς καταδικασμένη.
Πράσινο χαλί από τρυφίλλι.
Τόπος που κατοικείται συνεχώς για χιλιάδες χρόνια. Τούτο το φθινοπωρινό σούρουπο, μας χαρίζει μια μαγική εικόνα από ένα ροδόχροο ποτάμι που ρέει πάνω ψηλά!
Χαιρετώ μέχρι την επόμενη εκδρομή.