Πύργος Νεμπόισα: ο ζοφερός τόπος μαρτυρίου του Ρήγα...
Με την ευκαιρία ενός ταξιδιού στο Βελιγράδι (Ασπρούπολη/Ασπρόκαστρο, Београд) τον Απρίλιο του 2021 (πάνω στο ιωβηλάιο της Ελληνικής Επανάστασης), επισκέφτηκα τον τόπο μαρτυρίου του Ρήγα Βελεστινλή, του πρωτομάρτυρά της.
Ρήγας σημαίνει όραμα ελευθερίας, όχι μόνο εθνικής, αλλά και πνευματικής. Δυό έμμετροι στίχοι από το Θούριο και ένα διάσημο απόφθεγμα που χρησιμοποίησε [1], αποτυπώνουν το σάλπισμα ελευθερίας αυτού του Προμηθέα της θεσσαλικής γης:
«Ως πότε παλληκάρια, θα ζούμε στα στενά, μονάχοι σαν λιοντάρια, στις ράχες στα βουνά...»
«Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά».
Με αυτές τις διακηρύξεις έγινε ο Ρήγας σύμβολο του Ελληνικού Διαφωτισμού και πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης.
Σφράγισαν όμως και τη μοίρα του μαζί... Τον επικήρυξαν οι δεσμοφύλακες της ελευθερίας των βαλκανικών λαών. Τον πρόδωσαν -Έλληνες δυστυχώς!-, τον συνέλαβαν οι Αυστριακοί και τον παρέδωσαν στους Τούρκους δήμιούς του. Στον Πύργο Νεμπόισα, στο Βελιγράδι, βασανίστηκε φρικτά και παρέδωσε το πνεύμα μαζί με άλλους οκτώ Έλληνες συντρόφους και συναγωνιστές του.
Μπορεί τα άψυχα κορμιά τους να πετάχτηκαν στο Δούναβη, αλλά η θυσία τους δεν ξεχάστηκε. Ας δούμε από κοντά τον τόπο του μαρτυρίου και το ενθύμιο του κορυφαίου έργου του Ρήγα, τη Χάρτα του Ρήγα, από τα φύλλα που είναι αναρτημένα στον Πύργο.
Η θέα από το Καλεμεγκτάν, το τουρκικό φρούριο της μεσαιωνικής πόλης, πάνω από τη συμβολή του ποταμού Σάβα με τον Δούναβη. Το φως του δύοντος ήλιου διαχεόταν μέσα από τα σύννεφα, υποβάλλοντας την αίσθηση παρουσίας μιας υπερκόσμιας επιβλέπουσας ύπαρξης.
Ο Πύργος Νεμπόισα μόλις φαίνεται χαμηλά, δίπλα στην όχθη. Προς τα δεξιά ρέει ο επιβλητικός Δούναβης.
Μέσα από αυτή τη βορινή πύλη φαίνεται και πάλι ο Πύργος.
Μια θέα του φρουρίου από κάτω.
Ο Πύργος από κοντά. Υπάρχει επιγραφή και στα ελληνικά!
Πιο κοντινό πλάνο.
Μια Πινακίδα έξω από τον Πύργο αναφέρει τη συμβολή της Ελληνικής Πολιτείας στην διατήρηση της εθνικής μνήμης. Αρκετοί Σέρβοι πάντως γνωρίζουν για το Ρήγα και το μαρτύριό του.
Παλαιότερη εικόνα του Πύργου μαζί μ' ένα τοπογράφημα.
Ήταν αργά το απόγευμα (7:00 περίπου) και, κανονικά, ο Πύργος έπρεπε να είναι κλειστός. Η πόρτα ήταν όμως ακόμη ανοικτή και έτσι μπήκα. Ένας πανύψηλος ηλικιωμένος Σέρβος φύλακας (είχε στην πλάτη του καμιά 70ρια χρόνια), μου έκανε νόημα ότι είναι κλειστά. Όταν του ζήτησα -στα αγγλικά- να πάρω μόνο 1-2 φωτογραφίες, με κατάλαβε (ίσως το έδειχνε και η συγκίνηση στο προσώπό μου): «Γρεκ» με ρώτησε; «Ναι» απαντάω στα ελληνικά. Και τότε μου δείχνει με το χέρι του τον τοίχο: «Ρήγκας»! μου λέει. Αυτό ήταν... Με άφησε να φωτογραφίσω όσο ήθελα, αλλά μόνο στο ισόγειο. Οπότε, αυτή η ξενάγηση θα περιέχει ό,τι ένιωσα ότι ήταν ενδιαφέρον για να σχολιαστεί.
Ο νέος Προμηθέας του μηνύματος της ελευθερίας των λαών από την απολυταρχία. Εκ Βελεστίνου ορμώμενος!
Ο ήρωας!
Οκτώ παλικάρια μαρτύρησαν μαζί του! Τιμή και δόξα στο όνομα τους και στις ελληνικές τους πατρίδες. Προσέξτε ότι προέρχονταν από όλο τον ζωτικό χώρο του Ελληνισμού. Το ίδιο πλατύ ήταν και το όραμα του Ρήγα για μια μεγάλη νέα Ελλάδα, φωτισμένη ηγέτιδα όλων των Βαλκανίων!
Αντιγράφω από την Βικιπέδια για τη Χάρτα του Ρήγα:
«Η κύρια παράσταση και τίτλος της Χάρτας του Ρήγα Φεραίου, από το 4ο φύλλο στην κάτω αριστερή πλευρά. Η Χάρτα του Ρήγα ή Χάρτα της Ελλάδος είναι μεγάλων διαστάσεων χάρτης που απεικονίζει τον ελλαδικό χώρο και την ευρύτερη περιοχή της Βαλκανικής χερσονήσου νότια του Δούναβη. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, έργο του Ρήγα Βελεστινλή, και το πιο σημαντικό δείγμα της ελληνικής χαρτογραφίας της προεπαναστατικής περιόδου. Αποτελείται από δώδεκα φύλλα, διαστάσεων το καθένα περ. 50Χ70 εκ. και τυπώθηκε το 1796-97 στη Βιέννη. Η Χάρτα περιλαμβάνει επιπλέον δέκα επιπεδογραφίες (τοπογραφικά σχέδια) αρχαίων πόλεων, 162 αρχαία και μεσαιωνικά νομίσματα, έναν κατάλογο σοφών και ηγεμόνων της περιοχής και ποικίλες συμβολικές παραστάσεις και σχόλια που αντλούνται από την ελληνική ιστορία και μυθολογία.»
Προσέξτε το εύρος στο γεωγραφικό χώρο που έχει ο Ελληνισμός του Ρήγα: από τα Μύρα της Λυκίας, στη Βιθυνία, τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, μέχρι το Ιόνιο και το Λυβικό πέλαγος! Το ίδιο εντυπωσιακό είναι και το βάθος του χρόνου, το οποίο αποτυπώνεται από το μύθο του Δευκαλίωνα μέχρι το αρχαίο κλέος των Περσικών Πολέμων. Μια πραγματικά Μεγάλη Ελλάδα ζούσε στο νου του Ρήγα!
Η Βασιλεύουσα ήταν και θα ήταν εκ νέου -φυσικά!- το κέντρο της νέας Μεγάλης Ελλάδας.
Λεπτομερέστερη η εικόνα από κοντά.
Δίπλα στα φύλλα υπάρχουν εξαιρετικής λεπτομέρειας επιπεδογραφίες, με όψεις νομισμάτων «ερανισθέντων από το αυτοκρατορικόν ταμείον της Αυστρίας», ακόμα, επεξηγήσεις ιστορικού και άνθρωπο-γεωγραφικού χαρακτήρα. Καταπληκτική εργασία!
Η περικλεής Επτάλοφος Άνασσα. Την ορά «βαρυστενάχων», να βρίσκεται κάτω από το ζυγό.
Η Σαλαμίνα (αναγραφή και ως Κούλουρη), στο πλαίσιο της εξήγησης μέσα από τη Χάρτα της ιστορίας της Αρχαίας Ελλάδας. Μέχρι και τα πλοία των στόλων αποτυπώνονται εμπρός στην «Κυνός Ουρά».
Θερμοπύλες (τα "θερμονέρια" γράφει), και ο "του Ζητουνίου Κόλπος", ο Μαλιακός, δηλαδή αναφέρει τα αρχαία ονόματα μαζί με τα επί τουρκοκρατίας! Στις σημειώσεις αναγράφονται ακόμη και λεπτομέρειες της τοπογραφίας του πεδίου της μάχης («εδώ μόνον εν αμάξι ημπορεί να περάσει»).
Επιπεδογραφία της Αθήνας -τότε μια μάλλον θλιβερή μικρή πόλη γκάγκαρων γύρω από την Ακρόπολη- αλλά και του Πειραιά. Επεξηγήσεις αριστερά και αποτύπωση των Μακρών Τειχών, μαζί με κλίμακα αποστάσεων.
Νομίσματα.
Ο Ελληνισμός ανοιγόταν προς την Μαύρη Θάλασσα, τον Εύξεινο Πόντο των Ελλήνων.
Έως τον Ίστρο, την τότε Δοβρουτσά, τις Παραδουνάβιες...
Η Χάρτα του Ρήγα αποτύπωνε και το Μπέλιγκραντ, εκεί όπου θα που θα μαρτυρούσε...
Μικρασία! (Πατρίδα και της συζύγου). Δοξασμένη κοιτίδα ελληνικού πολιτισμού για σχεδόν 3000 χρόνια. Ο Ρήγας και όλοι οι νεώτεροι Έλληνες τη θεωρούσαν κέντρο βάρους της νέωτερης Ελλάδας. Αλίμονο όμως, χάθηκε για πάντα...
Θεσσαλία, Ρούμελη, το «αυλάκι» και ο πάνω Μωρηάς (το βέλος που δείχνει τα Σάλωνα το έβαλα εγώ φυσικά).
Και... το Κέντρο του Κόσμου!!! Εννοώ του αρχαίου κόσμου, δηλαδή οι Δελφοί. Για΄τι το μέντορο του δικλύ μου κόσμου είναι λίγο πιο κάτω, στα Σάλωνα...
Δίπλα-δίπλα ονομάζονται τα αρχαία μαζί με τα σύγχρονα (τότε) ονόματα: Άμφισα(sic)-Σάλωνας (μετονομασθείς αργότερα απο τους κατοίκους του και ως «Μοσχοσαλωνάκος»), Κρίσα(sic)-Χρισό, Παρνασός(sic)-Λιάκουρα.
Η άλλη αγαπημένη και ιστορική Πατρίδα, η Μονόλιθος Ρόδου!
Και μια πιο μακρινή πατρίδα, η Αρκάσα της Καρπάθου. Διαβάστε το βιβλίο του Βίκτωρος Ουγκώ "Οι πειρατές του Αιγαίου" για να μάθετε πόσο σημαντική ήταν κάποτε.
Άνεμολόγιο(!), με τουρκικά, αρχαία ελληνικά και ιταλικά (ναυτικά) ονόματα. Μαζί και η εποχή του χρόνου όταν φυσούν.
Ο τοίχος του Πύργου που ανεβαίνει στα πάνω πατώματα. Με το σταυρό, τη Χάρτα, τον Ρήγα. Είχα καθυστερήσει για τουλάχιστον μισή ώρα το φύλακα. Δεν είπε τίποτε, όμως μου έγνεψε με το χέρι στην καρδία (και εγώ του το ανταπέδωσα) όταν τον ευχαρίστησα φεύγοντας. Οι Σέρβοι μας αγαπάνε πολύ.
Η πίσω πλευρά που βλέπει προς το ποτάμι.
Από την πλευρά του ποταμού, η θέα προς το Καλεμεγκτάν.
Στα νερά αυτά έριξαν τα βασανισμένα σώματα των μαρτύρων της ελευθερίας του Ελληνισμού.
Εδώ τέλειωσε το μαρτύριο πριν από διακόσια τόσα χρόνια... Η υποβλητική σημερινή γαλήνη δεν θυμίζει το δράμα, παρά μόνο σε όσους το ανακαλούν στη μνήμη.
Η καθημερνότητα των σημερινών κατοίκων συνεχίζεται ανυποψίαστη ίσως για το ζοφερό παρελθόν του χώρου. Μόνο η συγκίνηση της ιστορικής μνήμης μένει, για όσους τη γνωρίζουν.
Εδώ τελειώνει ένα οδοιπορικό, όχι τόσο στο φυσικό χώρο του Πύργου Νεμπόισα, αλλά περισσότερο στα εκτεταμένα σύνορα της φυσικής παρουσίας του νεώτερου Ελληνισμού και στα αόρατα σύνορα του ελληνικού πολιτισμού, της απώτερης αρχαιότητας και μαζί της σύγχρονης εποχής του Ρήγα.
Πηγές
2. Πύργος Νεμπόισα - Βικιπαίδεια
3. Πύργος Νεμπόισα (ιστορικό) | Kula Nebojša
4. Πύργος Νεμπόισα - Ο τόπος μαρτυρίου του Ρήγα και των συντρόφων του - Ηπειρωτικός Αγών
6. Ρήγας Βελεστινλής - Βικιπαίδεια
Ελληνική Επανάσταση, Ελληνική ιστορία, Ρήγας Φεραίος, Βελιγράδι, Πύργος Νεμπόισα, Χάρτα του Ρήγα, Θούριος